ASP.NET Web Matrix Project - Een eerste kijk

Door Michiel van Otegem
26 juni 2003

Op het eerste gezicht is het ASP.NET Web Matrix Project gewoon een editor voor ASP.NET pagina's. De naam verraadt echter dat het meer is dan dat. Dit artikel vertelt je wat het ASP.NET Web Matrix Project precies is en hoe het tot stand is gekomen. Daarnaast zal je bekend gemaakt worden met verschillende onderdelen van de editor.

Active Server Pages (ASP) heeft sinds z'n introductie in het begin van 1997 een enorme schare "fans" opgebouwd. Er zijn wereldwijd meer dan een miljoen ASP programmeurs en dat maakt ASP de populairste technologie voor het maken van web applicaties. Dit komt grotendeels omdat ASP conceptueel simpel is, maar er desondanks veel mee kan. Toen ASP.NET ontwikkeld werd, was de doelstelling om het zo simpel als ASP te maken, maar zonder de nadelen die ASP heeft (zoals snelheids- en stabiliteitsproblemen). Hoewel dit goed gelukt is, vergt ASP.NET een behoorlijke andere denkwijze. Sowieso is het hele .NET Framework nieuw, en het kost nieuwe technologieën nu eenmaal een tijdje om populair te worden. Dit alles hebben de makers van ASP.NET ook bedacht en zij zijn daarom gaan nadenken over methoden om mensen snel op weg te helpen met ASP.NET. Het ASP.NET Web Matrix Project is daarvan het resultaat. Het "project" is dus in feite het snel populair maken van ASP.NET, en een makkelijke editor maakt daar deel van uit. Een ander belangrijk onderdeel van dit project is de reeds bestaande ASP community, waaronder de mailinglists van ASPAlliance.com, en de vele forums (zoals ook de Nederlandse forums op ASPNL). Verder zijn er letterlijk tientallen top websites die wat vertellen over ASP en ASP.NET. Het ASP.NET team heeft de leidende figuren van de community betrokken bij het ASP.NET Web Matrix Project. In eerste instantie door de leiders binnen de community mee te laten denken over de editor, en later door deze groep ook de gelegenheid te geven de editor te testen. Daarnaast bevat de editor een scherm met toegang tot de belangrijkste bronnen van informatie over ASP.NET binnen de community, zoals forums, nieuwsgroepen, en natuurlijk de eerder genoemde mailinglists, alsmede links naar de belangrijkste community websites. Als laatste zit er in de editor directe toegang tot de groep "My ASP.NET Contacts" in MSN Messenger, zodat je vanuit de editor vragen kunt stellen aan bevriende ontwikkelaars. Dit is ook waar de keuze voor de naam "Web Matrix" naar voren komt, omdat de editor de mogelijkheid geeft je te verbinden met je mede-ontwikkelaars op het web, zodat er een soort matrix (of web) ontstaat.

Figuur 2, MSN Messenger ondersteuning

De ASP.NET Web Matrix Project editor is volledig geschreven in C# en draait dus bovenop het .NET Framework. De editor is zo gemaakt dat ASP programmeurs er snel mee op weg kunnen. Dit merk je al door de kleine download (1,2 MB via http://www.asp.net/webmatrix, de snelle installatie (in tegenstelling tot Visual Studio .NET dat meer dan een uur kan vergen om te installeren), en de snelheid waarmee de editor opstart. Verder bevat de editor allerlei kant en klare sjablonen die je kunt gebruiken om veel voorkomende pagina's te maken. Onder deze sjablonen vind je bijvoorbeeld een sjabloon voor een overzicht uit de database met de mogelijkheid om details op te vragen, en sjablonen om een website (of gedeelte daarvan) te beveiligen. In principe zijn de sjablonen al 100% functioneel, en hoef je ze alleen aan je eigen wensen aan te passen (echt snel op weg dus). De editor heeft de look & feel die je gewend bent van Microsoft ontwikkeltools, en lijkt met name veel op Visual InterDev, een veelgebruikte tool voor ASP programmeurs. De editor heeft niet alle toeters en bellen die Visual Studio heeft, maar aangezien programmeurs er snel mee op weg moeten kunnen mag het ook niet te ingewikkeld worden. Wel overlegt het ontwikkelteam met de leiders in de ASP.NET community over mogelijke toevoegingen die handig zijn. Omdat de editor gratis is en blijft, zullen er echter geen rigoureuze veranderingen meer komen. Een leuke extra die er nu al bij zit is een kleine webserver, die lokaal bestanden kan serveren. Deze webserver werkt op alle Windows versies die Internet Information Server (IIS) én ASP.NET ondersteunen, te weten Windows 2000 en hoger, met uitzondering van Windows XP Home Edition. Het aardige is dat deze webserver ook werkt op Windows XP Home Edition, waar IIS niet op werkt. Helaas werkt het niet op Windows 9x en Windows NT4, omdat daarop het .NET Framework niet de benodigde libraries voor ASP.NET bevat. De editor zelf werkt wel op die versies van Windows. In de editor heb je keuze uit vier verschillende schermen waarmee je een pagina kunt bewerken. Standaard opent een pagina in Design-mode, en verder heb je de keuze uit HTML, Code, en All (alles). Design-mode biedt een grafische omgeving die je in staat stelt om pagina's visueel te wijzigen, zonder dat je HTML of ASP.NET code hoeft aan te passen (zie figuur 3).

Figuur 3, Design-mode van de editor

In Design-mode kun je vanuit de toolbox HTML elementen en server controls op de pagina slepen. Je krijgt dan te zien hoe de pagina er (min of meer) in Internet Explorer uit komt te zien. In de toolbox kun je ook zelfgemaakt controls of controls van derden invoegen, en verder kun je stukken code kwijt onder snippets. Als je een server control selecteert kun je deze wijzigen via de zogenaamde property grid. Figuur 3 bevat een Calendar control en een Label control, waarbij de Caledar control (calendar1) geselecteerd is. In figuur 4 zie je de bijbehorende property grid, waarin je o.a. lettertypes en kleuren van verschillende delen van de kalender kunt wijzigen. Ook zie je een link Auto Format... waarmee je de kalender een aantal voorgebakken looks kan geven, die je vervolgens weer naar eigen wens kunt wijzigen via de property grid.

Figuur 4, Property grid van de Calendar control

In HTML weergave krijg je alleen het HTML gedeelte van de pagina te zien. Alle server code in de pagina (dat tussen <script runat="server"> tags staat) krijg je niet te zien. Dit is dus uitermate handig als je alleen de weergave wil wijzigen en niet de functionaliteit, en is dus ook bruikbaar voor ontwerpers. In Code weergave krijg je juist alleen de server code te zien die in de pagina staat, zonder de omringende <script> tags. Hoewel dus alle code gewoon in één bestand staat (er wordt geen gebruik gemaakt van code behind zoals in Visual Studio .NET), kun je toch gescheiden werken. De All weergave geeft uiteindelijk wel alle code weer, inclusief de pagina declaratie en bijvoorbeeld namespace declaraties. Om het geheel nog makkelijker te maken voor programmeurs bevat de toolbox in code weergave een aantal zogenaamde Code Builders. Met deze Code Builders kun je database functionaliteit maken voor het selecteren, invoegen, bijwerken of verwijderen van records, en kun je code laten maken voor het versturen van email. De Code Builders genereren kant en klare, aanroepbare functies, zonder dat je een regel code hoeft te schrijven of aan te passen.
De editor werkt niet op basis van projecten, zoals veel andere tools, maar op basis van bestanden. Je hebt daarom in de Workspace toegang tot het bestandssyteem van de lokale computer (of netwerk shares). Verder kun je ook één of meerdere FTP-sites openen, waar je eventueel meteen een URL aan kunt koppelen, zodat je vanuit de editor de browser op kunt starten. De editor heeft geen ondersteuning voor Frontpage Server Extensions, en vooralsnog blijft dit zo. In het Workspace venster vind je ook het tabje Data. Via dit tabje kun je databases beheren, zoals SQL Server, en de eventueel mee te installeren MSDE database. Via de beheer tools kun je gegevens uitlezen, maar ook nieuwe databases maken, en tabellen in databases maken en wijzigen.

Figuur 5, De Workspace geeft toegang tot bestanden en databases

Al met al is de ASP.NET Web Matrix Project editor zeer compleet en stabiel. Web Matrix is en blijft echter een Technology Preview, een speeltuin om zaken uit te proberen voor bepaalde producten. Zo zullen sommige concepten terug komen in bijvoorbeeld Visual Studio .NET. Voor mensen die nog niet gekeken hebben naar ASP.NET is de editor een goede opstap. Helemaal omdat je via de editor snel toegang kun krijgen tot de belangrijkste informatiebronnen op het internet.